بدعتهايى كه بعدها الحاق شده‌اند تلقى شود . اعتبار اسناد تاريخى اگر به مرحلهء قطع و يقين برسد كافى است كه از نظر فقهى نيز ملاك قرار گيرد ، ولى چون غيرتوحيدى بودن آيين زردشتى به حسب اصل و ريشه مسلّم نيست ، اگر موازين فقهى ايجاب كند هيچ مانعى نيست كه اين آيين ، توحيدى تلقى شود و به اصطلاح زردشتيان از « اهل كتاب » تلقى شوند . در گذشته كه مسلمين آنها را در رديف « اهل كتاب » آورده‌اند به استناد همين مدارك بوده است ، اگرچه از نظر فقها همواره مورد اختلاف بوده است و فقهاى اسلامى ايرانى الاصل كمتر از ديگران نظر مخالف نداشته‌اند . بحث تفصيلى دربارهء مدارك فقهى و حديثى از هدف اين كتاب خارج و موكول به وقت ديگر است . در بحث « نظام خانوادگى » آنجا كه دربارهء ازدواج با محارم سخن خواهيم گفت ، اندكى دراين باره بحث خواهد شد . ثنويت پس از زردشت اگر ترديدى باشد تنها دربارهء خود زردشت و آيين اصلى مزدايى زردشتى است كه آيا توحيدى است يا ثنوى ، اما در اينكه دوره‌هاى بعد بالأخص دورهء ساسانيان كه منتهى به ورود اسلام به ايران گشت « ثنوى » بوده است جاى كوچكترين ترديدى نيست . همهء آنهايى كه زردشت را موحد مىدانند با اظهار تأسف اظهار مىدارند كه توحيد زردشتى بعدها آلوده به ثنويت شد . جان ناس كه كم وبيش زردشت را موحد مىداند مىگويد : « اعتقاد به مبدأ شر و عامل تبهكارى و خطا در طول زمان تحولى حاصل كرده و رفته رفته دين زرتشت را به صورت يك آيين دوگانه پرستى ( دوآليزم ) اخلاقى درآورد . . . در طى زمان « انگرامئنيو » ابليسى نيرومند گرديده است كه در برابر اهورامزدا مقاومت كرده و آن هر دو به صورت دو عامل متساوى با يكديگر به ستيز و نبرد پرداختند . در قطعات و اجزاى اوستا كه از آثار قرون اخير است « انگرامئنيو » را همشأن